Chuyện Xưa Cho Dễ Ngủ

Khuya rồi. Bạn có nghe thấy không, tiếng trống vừa điểm sang một canh mới, vọng lại từ phía Ngọ Môn, chậm rãi và đều đặn như nhịp thở của cả kinh thành đang chìm dần vào giấc ngủ. Tối nay bạn không nằm nghe như mọi bận. Tối nay bạn là một người chép sử, ngồi trong Quốc Sử Quán của triều Nguyễn, ngay giữa vòng thành nội, gần vua tới mức đêm khuya vẫn nghe rõ tiếng trống canh ấy. Nơi này do vua Minh Mạng dựng lên để ghi lại quốc sử, và người ta bảo được làm việc gần vua là một vinh dự. Bạn thì thấy nó giống ngồi viết ngay bên dưới một lưỡi gươm treo lơ lửng trên sợi tóc hơn.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau đi một chuyến thật dài, dài gần trọn một trăm năm, tính từ ngày triều đình Đại Nam đặt bút ký tờ hòa ước đầu tiên với người Pháp cho tới ngày người lính Pháp cuối cùng bước xuống tàu rời khỏi đất này. Trên chuyến đi ấy, bạn không đứng ngoài mà nhìn vào. Bạn sống ở bên trong, mượn ký ức của ba đời người trong cùng một mái nhà: đời ông, đời cha và đời con, nối vào nhau như sợi chỉ xâu qua những hạt chuỗi. Bạn sẽ thấy đất nước bị cắt ra từng mảnh, thấy ông quan Tây ngồi sau lưng ông quan ta, thấy chén rượu, hạt muối và tờ biên lai thuế thay đổi đời sống từng xóm làng. Nói thật lòng, với ngần ấy thứ thuế má, giấy tờ và roi vọt, chắc bạn không sống nổi đâu, nhưng thôi, cứ thử một đêm cho biết.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng leo một chiếc thang rất cao, chiếc thang của những chức quan phong kiến. Mười bốn bậc thang là mười bốn chiếc áo, từ anh mõ đi rao khắp xóm cho đến ông quan phụ mẫu ngồi giữa công đường. Bạn sẽ biết mỗi chiếc áo ấy làm việc gì, ăn bao nhiêu, kiếm chác bằng cách nào, và đêm về lo sợ những gì. Nói thật trước nhé, với cái lưng quen ghế văn phòng và cái bụng quen trà sữa, chắc bạn không sống nổi đâu, nhưng cứ thử một đêm cho biết. Trước khi nằm xuống cho thoải mái, bạn nhớ nhấn like và đăng ký kênh. Rồi để lại một dòng bình luận xem bạn đang nằm nghe ở đâu, lúc này là mấy giờ, để mình biết đêm nay có bao nhiêu người cùng leo thang với mình. Xong rồi chứ, kéo chăn lên, mình đi thôi.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng quay về nước Nhật thời Edo, cái thời mà những samurai giắt hai thanh kiếm bên hông và bước qua phố như thể mặt đất phải cúi chào gót guốc của mình. Nhưng tối nay, bạn không cầm kiếm. Bạn là người đứng sau cánh cửa giấy, người thức dậy trước cả tiếng gà, người gánh cái thể diện của cả một dòng họ võ sĩ. Bạn sẽ nhuộm răng cho đen nhánh, học cách im lặng thật dịu dàng, sống chung một mái nhà với bà mẹ chồng sắc như lưỡi kiếm mới mài, và giắt một con dao nhỏ trong ngực áo cho đến hết đời.

1 phiên bản truyền cảm..

Chào bạn, Tối nay chúng ta sẽ đi ngược thời gian, vượt qua một vùng biển, và bước vào một ngôi nhà gỗ nằm khuất sau những con phố nhỏ của Tokyo, để sống thử một cuộc đời mà có lẽ bạn chưa từng nghĩ mình sẽ sống. Cuộc đời của một võ sĩ sumo. Bạn sẽ ăn lẩu trong cái nồi to bằng thau giặt, ngủ ngay khi vừa ăn no, dậy từ bốn giờ sáng để lao cả thân mình vào một người đàn ông nặng gấp đôi bạn. Bạn sẽ đội trên đỉnh đầu một búi tóc bóng nhẫy và quấn quanh hông một dải vải dài hơn chục mét. Và trong nhiều năm đầu, bạn sẽ là người rót nước cho tất cả mọi người, kể cả khi tay bạn đang run.

1 phiên bản truyền cảm.

Chào bạn. Tối nay chúng ta sẽ cùng nhắm mắt lại và trôi ngược về một mùa xuân cách đây gần một nghìn năm, về kinh thành Thăng Long còn thơm mùi gỗ mới, nơi một vị vua khai triều đang lặng lẽ tàn dần như ngọn nến cuối canh. Nhưng bạn sẽ không đứng ngoài mà xem đâu. Đêm nay bạn là một người lính túc vệ trẻ măng, tấm áo giáp còn rộng thùng thình so với bờ vai gầy, được xếp canh gác giữa lòng cấm thành đúng vào những ngày một chiếc ngai vàng bỏ trống và ba vị vương gia cùng rút gươm ra vì nó. Bạn sẽ gặp một thái tử hiền đến mức suýt mất mạng vì chữ hiếu. Gặp một viên tướng quê mùa vai rộng như vai trâu mộng. Và chứng kiến một nhát gươm làm rung chuyển cả một triều đình còn non. Nói thật, với cái tạng lính quèn của bạn, lọt vào giữa đám hoàng thân đang toan chém nhau tranh ngôi, chắc bạn khó sống nổi ba ngày. Nhưng thôi, cứ thử một đêm, cho biết mùi làm người xưa.

Chào bạn. Tối nay chúng ta sẽ cùng nhau bước vào một triều đình đang đứng ở đúng đỉnh cao của nó, rồi đi thật chậm suốt một trăm hai mươi năm sau đó, để xem một đế quốc từng cai trị gần một phần ba nhân loại đã tan ra như thế nào. Bạn sẽ đi qua những căn phòng có rèm lụa vàng, những kho bạc chất cao hơn đầu người, những bến cảng đặc khói, những đêm trong cung có người chết mà không ai được phép hỏi vì sao.

Chào bạn. Tối nay chúng ta lùi lại hơn nửa thế kỷ, và lần này không phải để nghe tiếng súng. Chúng ta đi nghe tiếng bút. Bạn sẽ không đóng vai người lính. Cũng không đóng vai một ông tướng. Bạn là một phóng viên, cổ đeo máy ảnh, túi khoác một bên vai, trong túi có một cuốn sổ còn mới, giấy còn trắng, chưa có nếp gấp nào. Nhiệm vụ của bạn trong gần năm năm tới là ghi lại cuộc mặc cả dai dẳng nhất của thế kỷ hai mươi, cuộc mặc cả mà mỗi dấu phẩy trên giấy đều được trả bằng máu.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lùi lại hơn hai trăm năm, về một buổi sáng mùa đông xám xịt ở Bắc Kinh, để bắt đầu đi theo một con người mà nửa triều đình phải cúi đầu gọi là Trung đường, còn hậu thế thì gọi bằng cái tên khác hẳn: con sâu mọt lớn nhất trong lịch sử Trung Hoa. Bạn sẽ không đứng ngoài mà nhìn đâu. Trong câu chuyện đêm nay, bạn là kẻ đi theo ông ta từ những ngày ông ta còn mặc áo vá, là tay chân thân tín, là người bưng tráp, là người biết chỗ ông ta giấu chìa khóa. Bạn sẽ thấy ông ta bước vào cung với hai bàn tay trắng, và bạn sẽ thấy cái đêm ông ta bước ra khỏi cuộc đời bằng một dải lụa. Nói thật, với cái nghề này, chắc bạn không sống nổi đâu, vì ở đây người ta không chết vì đói, người ta chết vì biết quá nhiều.

Chào bạn. Tối nay chúng ta cùng bước vào một triều đình kỳ lạ bậc nhất mà loài người từng dựng lên. Ở đó có hoàng đế thật, ngai vàng thật, áo thêu rồng thật, có đủ lễ lạy của trăm quan và có miếu hiệu trang trọng chép trong sử. Nhưng mọi mệnh lệnh khiến người ta sống hay chết, mọi đồng thuế, mọi chức quan, mọi mũi giáo, đều được quyết trong một tòa phủ cách cung vua chừng vài trăm bước chân. Suốt hai trăm năm mươi năm, đất Bắc sống bằng hai trái tim đập lệch nhịp như vậy. Một trái tim đẹp đẽ, gần như không bơm máu. Một trái tim xấu xí, không có danh phận, nắm trọn mạch sống của thiên hạ.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau mặc thử một tấm áo lụa quá rộng, đội một chiếc mũ quá nặng, và làm một công việc mà nghe qua thì oai lắm nhưng sống thật thì mệt vô cùng. Bạn sẽ làm hoàng thái tử của Đại Việt vào đúng cái thời thịnh trị nhất của nó, cái thời mà cha bạn là một ông vua giỏi đến mức người đời sau phải chép lại từng câu ông nói, từng chữ ông viết, từng lần ông thức khuya, và bạn sẽ được sách phong khi còn chưa biết đi cho vững, được dạy dỗ bởi những bộ óc sắc nhất nước, được rèn từ nét chữ đến cách cầm cung, được chuẩn bị kỹ đến từng chi tiết nhỏ nhất cho một công việc mà rồi bạn phải chờ ba mươi lăm năm ròng mới tới lượt, và khi tới lượt thì bạn chỉ được giữ nó bảy năm. Tên bạn là Lê Tranh. Cha bạn là Lê Thánh Tông.

Chào bạn. Tối nay chúng ta sẽ cùng nhau trở thành một người mà cả thiên hạ đều thèm khát được làm, dù chỉ đúng một ngày thôi. Một người có đất đai trải dài tới tận nơi mặt trời lặn, có kho bạc chất đầy không ai buồn đếm, có hàng vạn con người sẵn sàng quỳ rạp xuống chỉ vì ông ta khẽ hắng giọng. Bạn sẽ ngủ trong tòa cung thành lớn nhất thế giới thời đó, ăn hàng trăm món mỗi bữa, mặc áo thêu chỉ vàng, và không ai được phép nhìn thẳng vào mặt bạn. Nghe sướng đấy chứ. Nhưng tôi phải nói trước để bạn khỏi ảo tưởng. Người đàn ông mà tối nay bạn sẽ nhập vai ngủ chưa tới bốn tiếng mỗi đêm, làm việc mười ba năm gần như không nghỉ trọn vẹn một ngày lễ nào, và chết trên chồng giấy tờ khi tóc còn chưa kịp bạc hết. Nếu bắt bạn đổi chỗ cho ông ta đúng một ngày, chắc bạn không sống nổi đâu.

Chào bạn. Tối nay chúng ta đi ngược về cái thời mà mảnh đất bạn đang nằm ngủ đây còn chưa có tên, chưa có đường, chưa có ai gọi nó là quê hương. Chúng ta sẽ lần theo khói bếp của những người đầu tiên, từ hang đá vôi xuống tới đồng bằng, và đi cùng họ suốt mấy nghìn năm, cho tới khi có một tòa thành mọc lên giữa châu thổ và một cô gái ngồi sau lưng cha trên một con đường chạy ra biển.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng ngược dòng về gần bốn trăm năm trước, sống trọn nửa thế kỷ binh lửa giữa họ Trịnh Đàng Ngoài và họ Nguyễn Đàng Trong. Bạn sẽ đứng sau những bức lũy đất cao như mái đình, nghe voi trận rống ngoài cửa biển, xem tàu buồm Hà Lan bốc cháy giữa khơi, và gặp những bộ óc mưu lược còn được nhắc mãi, từ ông quân sư con nhà hát xướng đến vị lão tướng tóc bạc đứng trên mặt lũy giữa mưa đạn. Nói trước, thời ấy đi lính là đi biền biệt, cơm độn khoai, đêm gác lũy muỗi bay như vãi trấu, chắc bạn không sống nổi đâu, nên tốt nhất cứ nằm yên trong chăn mà nghe.

Chào bạn. Tối nay, chúng ta sẽ lùi lại hơn một nghìn ba trăm năm, tới một nơi mà suốt chiều dài lịch sử Trung Hoa chỉ hiện ra đúng một lần rồi thôi, chốn hậu cung của một người đàn bà làm hoàng đế. Bạn sẽ không đứng ngoài mà nhìn. Bạn là một trong những chàng trai được nuôi trong cung, một món báu vật còn biết thở, được son phấn, được nâng niu, và cũng có thể bị đem cho đi bất cứ lúc nào, như người ta cho đi một con chim đã xem chán. Tối nay bạn sẽ nghe tiếng lụa cọ vào lụa, sẽ ngửi thứ khói lạ tỏa lên từ những lư đồng, và sẽ học cách cúi đầu trước một bà lão nắm trong tay sinh mệnh của cả thiên hạ.

hào bạn. Tối nay, ta cùng nhau lùi lại hơn một nghìn năm, về cái thuở đất nước này vừa giành lại được hơi thở của chính mình sau ngàn năm Bắc thuộc, rồi lại suýt vỡ tan thành từng mảnh trong tay những kẻ mạnh. Nhưng tối nay bạn sẽ không đứng ngoài mà nhìn. Bạn là một thằng lính trơn, không tên tuổi, không một mống họ hàng quyền quý, đi theo một người đàn ông tên Đinh Bộ Lĩnh từ cái ngày ông còn chưa là ai, cho tới ngày ông ngồi lên ngai vàng. Mười hai sứ quân lần lượt ngã xuống trước mắt bạn. Máu, bùn, và những đêm đói lả bên bếp lửa tàn, bạn sẽ nếm đủ.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau bước lùi lại gần hai trăm năm, về một buổi đêm ở kinh thành Huế, nơi có một người đàn ông ngồi thức trắng dưới ánh nến, tay cầm cây bút chấm thứ mực đỏ như son, lặng lẽ quyết định số phận của cả một đất nước. Người đó tên là Minh Mạng, vị hoàng đế sắp biến một giang sơn lỏng lẻo, rời rạc thành một đế chế quy củ và rộng lớn bậc nhất trong lịch sử triều Nguyễn. Bạn sẽ được sống trong thời của ông, nhìn thấy ông dựng nên những kỳ tích, và cũng nghe thấy tiếng khóc than mà những kỳ tích ấy để lại phía sau. Nói thật với bạn, nếu bạn là một người dân thường thời này, chắc bạn không sống nổi đâu, vì sưu cao thuế nặng và cả một guồng máy kỷ luật đến nghẹt thở đang chờ bạn ngoài kia.

Một phiên bản khác, truyền cảm hơn!

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau đi ngược một dòng thời gian rất đặc biệt, để trở về cái ngày mà cả một dân tộc lần đầu được cất tiếng nói của chính mình. Ngay lúc này đây, ngoài kia phố phường đang ngập trong cờ hoa, những lá cờ đỏ sao vàng phấp phới trên từng ban công, từng góc phố, tiếng loa vọng ra những khúc ca hào hùng, trẻ con cầm cờ giấy chạy dọc vỉa hè, còn người lớn thì ngẩng đầu nhìn bầu trời thu trong vắt mà mỉm cười. Đó là không khí của ngày Quốc khánh, cái ngày mà mỗi năm bạn đều thấy, nhưng có lẽ chưa bao giờ bạn thật sự dừng lại để hỏi rằng, cái ngày ấy đã ra đời như thế nào.

Một phiên bản khác, truyền cảm hơn!

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lùi lại thật xa, về những thế kỷ mà pháp luật không chỉ để phân xử đúng sai, mà còn để gieo rắc nỗi khiếp sợ vào tận xương tủy người sống. Đêm nay bạn sẽ không đứng ngoài trang sách. Bạn sẽ bước thẳng vào những pháp trường của Trung Hoa và Đại Việt, đi qua từng cực hình mà người xưa nghĩ ra để trừng phạt kẻ dám chống lại vương quyền. Bạn sẽ gặp những con người bằng xương bằng thịt, có tên có tuổi, từng quyền cao chức trọng hoặc từng là bậc hiền tài, rồi trong một khoảnh khắc bị lịch sử nghiền nát dưới bánh xe của quyền lực. Nói thật, với cái tim yếu đuối của người thời nay, chắc bạn nghe tới đoạn giữa là đã muốn kéo chăn trùm kín đầu rồi, chứ đừng nói tới chuyện sống nổi trong cái thời ấy.

Một phiên bản khác - truyền cảm hơn.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau bước ngược dòng thời gian, trở về một triều đại từng nắm trọn giang sơn từ ải Nam Quan tới mũi Cà Mau, rồi lại lặng lẽ tan biến chỉ trong một buổi chiều. Bạn sẽ được sống qua gần một thế kỷ rưỡi thăng trầm của nhà Nguyễn, từ lúc oai nghiêm dựng nghiệp cho tới đêm cuối cùng khi chiếc ấn vàng được trao đi trong tay run rẩy. Nói thật lòng, với đủ loạn lạc, đói kém và những bản hòa ước cay đắng mà bạn sắp chứng kiến, tôi ngờ rằng bạn cũng chẳng sống nổi qua nổi vài mùa mưa nắng ở kinh thành đâu, nhưng cứ thử một lần xem sao.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau đi qua một hành trình dài, băng qua nhiều triều đại và nhiều vùng đất, để ghé thăm những ông vua trụy lạc bậc nhất mà lịch sử từng ghi lại. Bạn sẽ được đặt chân vào những cung điện dát vàng, nghe tiếng nhạc thâu đêm, ngửi mùi rượu nồng lẫn thịt nướng, rồi chứng kiến cách mà cả một đế chế có thể tan chảy chỉ vì thú vui của một con người. Sẽ có kẻ đào kênh xây cung cho tới lúc kiệt quệ, có kẻ đòi phong ngựa làm quan, có kẻ ngồi gảy đàn giữa biển lửa.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau xuôi về phương Nam, men theo những con nước lớn ròng của một vùng đất mà ba trăm năm trước còn chưa có tên trên bất kỳ tấm bản đồ nào. Chúng ta sẽ hóa thân thành một lưu dân bé nhỏ, gánh cả gia tài trên đôi vai, đi tìm một chốn dung thân giữa rừng thiêng nước độc. Bạn sẽ thấy đầm lầy hóa thành ruộng lúa, thấy xóm nhỏ hóa thành phố thị, rồi lại chứng kiến vùng đất trù phú ấy rơi vào tay người phương xa trong khói lửa. Nói thật, với cái thân yếu bóng vía quen ngủ máy lạnh của bạn bây giờ, có khi đặt chân xuống đó chưa được ba ngày là muỗi với sốt rét đã tiễn bạn về với ông bà rồi. Nhưng đừng lo, đêm nay bạn chỉ cần nằm nghe thôi.

1 phiên bản truyền cảm, phù hợp nghe khi tỉnh.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lùi về hơn hai nghìn năm trước, trở thành một người phu bé nhỏ giữa hàng vạn thân phận đang è cổ dưới chân núi Ly Sơn, để tận mắt chứng kiến ngọn núi ấy bị khoét rỗng thành nơi yên nghỉ của vị hoàng đế đầu tiên trong lịch sử Trung Hoa. Bạn sẽ ngửi thấy mùi đất ẩm và mùi đồng nung, sẽ nghe tiếng cuốc bổ xuống nền đá suốt ngày đêm, sẽ nhìn thấy những dòng sông thủy ngân lấp lánh và cả những hố chôn người sâu hun hút.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau bước ngược dòng thời gian, trở về một Trung Hoa đang ở đỉnh cao quyền lực dưới triều Thanh, để rồi tận mắt chứng kiến cách một làn khói mỏng manh có thể bào mòn cả một đế chế khổng lồ. Bạn sẽ đi từ những bến cảng tấp nập đầu tiên, qua những cánh đồng hoa tím xứ Bengal, tới ngọn lửa thiêu hủy hàng vạn rương thuốc phiện, và cuối cùng là tiếng đại bác dội vào bờ biển phương Nam.

1 phiên bản truyền cảm, phù hợp nghe khi tỉnh.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau ngược dòng thời gian gần sáu trăm năm, trở về một đêm cuối hạ năm 1442, để sống trọn một hành trình kỳ lạ: từ một đêm đẫm máu trong vườn vải, nơi một vị vua trẻ đột ngột nhắm mắt, cho tới ngày ánh sáng vàng son phủ lên cả Đại Việt dưới tay một vị minh quân. Bạn sẽ là một kẻ hầu nhỏ bé trong cung, tận mắt chứng kiến những cuộc tranh đoạt ngai vàng và những đêm binh biến, rồi nhìn một đứa bé sống sót qua tất cả để dựng nên triều đại huy hoàng nhất sử Việt.

Một phiên bản truyền cảm, thích hợp nghe khi thức.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau đi một chuyến rất dài, dài đến mức bạn phải sống liên tục năm trăm năm mới đi hết. Bạn bắt đầu từ một đêm mùa hè năm 1527 ở Thăng Long, khi ngai vàng lặng lẽ đổi chủ. Rồi bạn sẽ đi qua một đất nước có cùng lúc hai ông vua, qua một con sông bỗng dưng thành biên giới, qua rừng phương Nam đầy muỗi và cá sấu, qua tiếng đại bác lạ ngoài cửa biển Đà Nẵng, qua nạn đói, qua chiến tranh, qua những năm cầm tem phiếu xếp hàng, và cuối cùng trở về đúng chiếc giường bạn đang nằm lúc này. Nói thật, với lịch trình dày đặc như vậy thì chắc bạn không sống nổi đâu. Nhưng bạn cứ thử một đêm xem sao.

Giọng nam truyền cảm (Sử thi)

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng lùi về một Trung Quốc của hơn nửa thế kỷ trước, một đất nước mênh mông đang gượng dậy sau những năm tháng đói khát, nơi từ trong im lặng ấy, một cơn bão kéo dài mười năm sắp sửa cuộn lên và cuốn phăng đi tất cả. Bạn sẽ không đứng ngoài mà nhìn đâu. Bạn sẽ là một người dân bình thường sống ngay giữa lòng nó, đi qua từng mùa khẩu hiệu, từng phiên đấu tố, từng đêm nằm nghe tiếng chân người ngoài ngõ mà không dám thở mạnh.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lùi về một mùa xuân xa xôi của đất nước Trung Hoa, năm 1958, khi cả một dân tộc tin rằng họ sắp làm nên điều kỳ diệu lớn nhất lịch sử loài người. Bạn sẽ được sống trong da thịt của một người nông dân bình thường, đi qua những cánh đồng ngập nắng, những lò gang đỏ rực trong đêm, những nhà ăn tập thể thơm mùi cơm mới, rồi lặng lẽ chứng kiến tất cả trượt dần vào một trong những thảm kịch câm lặng nhất mà con người từng gây ra cho chính mình. Đây là câu chuyện về giấc mơ vượt qua nước Anh chỉ trong mười lăm năm, về những con số đẹp đẽ trên báo cáo, và về cái đói kéo dài đến mức nó thay đổi cả cách người ta nhìn vào một hạt gạo.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau quay ngược về Bắc Kinh của những năm cuối thập niên 1980, để bạn sống thử một đời khác. Bạn sẽ là một sinh viên hai mươi tuổi, tóc cắt ngắn, áo sơ mi trắng đã ngả màu vì giặt quá nhiều lần, trong túi có mấy tấm tem phiếu ăn cơm và một cuốn sổ tay chép đầy thơ. Bạn sẽ đi qua những con hẻm mùa đông lạnh cắt da, những giảng đường sáng đèn tới khuya, những buổi tối cãi nhau về tương lai đất nước trong căn phòng tám người chật chội. Và rồi bạn sẽ đi qua một mùa xuân mà cả thế giới còn nhắc tới cho tới tận hôm nay.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau đi ngược về mùa thu năm 1945, về một đất nước vừa mới khai sinh, còn ướt hơi sương và ngổn ngang như một ngôi nhà vừa dựng xong khung mà chưa kịp lợp mái. Bạn sẽ không đứng ngoài nhìn đâu. Bạn sẽ là một người dân quê Bắc Bộ, chân đất, áo nâu bạc màu, sống trong một cái làng có lũy tre bao quanh, có cái đình cũ và một con đường đất mà mùa mưa thì lầy tới mắt cá. Bạn sẽ đói. Bạn sẽ sợ. Và bạn sẽ, trong suốt hành trình đêm nay, cầm trên tay một viên gạch non để tập viết chính cái tên của mình, thứ mà bạn đã mang suốt mấy chục năm mà chưa từng nhìn thấy nó hiện ra thành hình.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lùi lại gần ba mươi năm về trước, lùi tận đến một sáng cuối tháng Chín năm 1996, trong một căn phòng nhỏ ở Kabul, thủ đô Afghanistan. Bạn đang là một cô gái Hồi giáo hai mươi mốt tuổi, ngủ trên tấm nệm bông mỏng trải trực tiếp trên sàn gỗ, đầu kê lên một chiếc gối thêu tay của bà ngoại. Bên ngoài cửa sổ, gió mùa thu lạnh đang luồn qua khe gỗ, mang theo mùi khói than và mùi bánh mì dẹt vừa ra lò ở tiệm đầu phố. Đời sống lúc này, nói thật, không phải thiên đường đâu – chiến tranh giữa các phe phái quân sự đã làm Kabul lỗ chỗ vết đạn nhiều năm – nhưng cũng chưa phải địa ngục. Trong vài giờ tới, bạn sẽ học được rằng giữa "không thiên đường" và "địa ngục" thực ra còn rất nhiều bậc thang nữa, và bạn sắp bước xuống từng bậc một mà không ai hỏi ý kiến bạn cả.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau ngồi xuống trước một cây đèn dầu leo lét trong Quốc sử viện của kinh thành Thăng Long, khoảng chừng bảy trăm năm trước, và bạn sẽ là một viên quan chép sử nhỏ bé - nhỏ đến mức cả triều đình chẳng ai nhớ tên bạn, nhưng lại đủ gần để bạn nghe được những thứ mà lẽ ra bạn không nên nghe. Bạn sẽ cầm bút lông, mài mực, và lật mở cuốn sổ ghi chép về hôn nhân của hoàng tộc nhà Trần: những đám cưới giữa hai đứa trẻ, những cuộc đổi vợ giữa anh em ruột, những công chúa bị gói lại thành quà tặng, và cả một dòng họ tự khóa mình trong chính huyết thống của mình.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lùi lại hơn bảy trăm năm, về một dải đất nhỏ bên bờ Biển Đông, vào cái thời mà gần như nửa thế giới đang run rẩy dưới vó ngựa của đế chế Mông – Nguyên. Bạn sẽ không còn ngồi yên nghe chuyện nữa đâu; bạn sắp trở thành một chàng trai làng thời Trần, hai bàn tay còn dính bùn ruộng, đặt cái liềm xuống và cầm lấy ngọn giáo, nghe theo tiếng gọi của Hưng Đạo Vương. Trên con đường ấy, bạn sẽ gặp một người anh cả rắn rỏi, miệng thì cọc cằn khô khốc mà bụng dạ lại thơm thảo lạ lùng, và một thằng em út mới mười bảy tuổi, hiền đến mức ai cũng thương. Ba người các bạn sẽ đi cùng nhau suốt một hành trình máu lửa, để giành lại kinh thành Thăng Long từ tay giặc.